Baquecheli (Iussufeli)
Baquecheli
Bahçeli | |
|---|---|
| Localidade | |
| Localização | |
![]() Baquecheli |
|
| Coordenadas | 🌍 |
| País | Turquia |
| Região | Mar Negro |
| Província | Artvim |
| Distrito | Iussufeli |
| Características geográficas | |
| População total (2021) [1] | 102 hab. |
Baquecheli (em turco: Bahçeli) ou Quisporeti (em georgiano: ქისპორეთი; romaniz.: Kisporeti) é uma vila (köy) do distrito de Iussufeli, na província de Artvim, na Turquia. Fazia parte do subdistrito Berdagraque, do distrito de Arseasfora, na província de Taique, do Reino da Armênia. Entre os séculos IV e VIII, integrou os domínios da família Mamicônio e, na segunda metade do século X, passou aos bagrátidas georgianos. Em 1536, sob ordens do sultão Solimão, o Magnífico (r. 1520–1566), o beilerbei de Erzurum, Maomé Cã, realizou campanha contra os territórios georgianos, conquistando amplas regiões, incluindo Mesquécia, Carse e o vale de Livane, onde estava Baquecheli. Em 1543, o rei de Imerícia, Pancrácio III, reconquistou o vale. Anos depois, Cara Amade Paxá retomou definitivamente as fortalezas locais.
Por volta desse período foi criado o sanjaco de Pertecreque. Em 16 de agosto de 1552, ele foi concedido como feudo hereditário (ojacleque) ao nobre georgiano Beca Bei. Posteriormente, Pertecreque foi rebaixado à categoria de subdistrito (anaia) e anexado ao sanjaco de Tortum, do eialete de Erzurum, sendo mencionado como tal em registros de 1574. Em 1632, o sanjaco foi temporariamente anexado ao eialete de Carse como um sanjaco regular, mas logo voltou à jurisdição de Chelder, onde permaneceu até sua extinção no século XIX. Historicamente, sua população subsiste da agricultura (trigo, cevada, uvas e trevo), apicultura e pecuária (ovelhas e porcos). Nas cercanias estão os vestígios do castelo de Quisporeti.
Geografia
Baquecheli faz parte do subdistrito central, do distrito de Iussufeli na província de Artvim, na Turquia. Nas cercanias estão os vestígios do castelo de Quisporeti.[2]
História

Originalmente, a vila chamava-se Quisporeti. Fazia parte do subdistrito Berdagraque, do distrito de Arseasfora, na província de Taique, do Reino da Armênia. Entre os séculos IV e VIII, fez parte dos domínios da família Mamicônio, e na segunda metade do século X, passou aos bagrátidas georgianos.[3] Em 1536, sob ordens do sultão Solimão, o Magnífico (r. 1520–1566), o beilerbei de Erzurum, Maomé Cã, realizou uma grande campanha contra os territórios georgianos. Após dois anos de campanha, ele submeteu Mesquécia, as regiões de Mejencerta, Zivim, Caesmane, Carse, o sul de Narmane e Oltu, as porções superiores do vale do Quisca em Tortum e as margens do Choruque, conhecidas como vale de Livane. Pouco tempo depois, em 1543, o rei de Imerícia, Pancrácio III (r. 1510–1565), reconquistou o vale de Livane.[4]
Quando o sultão Solimão lançou sua campanha contra os safávidas em 1548, encarregou o terceiro grão-vizir, Cara Amade Paxá, de eliminar a ameaça representada pelos nobres georgianos. Após conquistar Tortum em 18 de setembro de 1549, Amade Paxá designou os beilerbeis de Erzurum e Sivas para retomarem o vale de Livane. Em 7 de outubro, as fortalezas da região — Berdagraque (atual Chevreli), Quisquim (atual Alambaxe) e Nicaque (atual Iocuslu) — foram conquistadas pela segunda e última vez. Durante essa campanha, os castelos se renderam pedindo clemência (amã). Desta vez, foi criado no vale de Livane o sanjaco de Pertecreque, subordinado ao beilerbei de Erzurum.[4] Em 16 de agosto de 1552, o sanjaco de Pertecreque foi concedido como feudo hereditário (ojacleque) ao nobre georgiano Beca Bei. Posteriormente, Pertecreque foi rebaixado à categoria de subdistrito (anaia) e anexado ao sanjaco de Tortum, do eialete de Erzurum, sendo mencionado como tal em registros de 1574.[4] Segundo o censo otomano de 1574, a vila tinha 18 famílias. Toda a população foi registrada como cristã. Havia um moinho e a subsistência local era baseada na agricultura (trigo, cevada, uvas e trevo), apicultura e pecuária (ovelhas e porcos).[5]
O eialete de Chelder foi criado em 1579. O sanjaco de Pertecreque foi então transferido da jurisdição de Erzurum para a de Chelder. Em 1632, o sanjaco foi temporariamente anexado ao eialete de Carse como um sanjaco regular, mas logo voltou à jurisdição de Chelder. Embora Pertecreque tenha permanecido como centro administrativo do eialete de Chelder até o século XIX, os registros administrativos otomanos de 1682–1702 indicam que foi criado um segundo centro de sanjaco na região de Quisquim. Os sanjacos de Pertecreque e Quisquim atuaram como administrações separadas até o século XIX, quando o sanjaco de Pertecreque foi dissolvido.[4] Segundo o registro populacional de 1835 da administração otomana, 127 homens viviam em 38 famílias, e Quisporeti pertencia ao caza de Quisquim. Tradicionalmente, a administração otomana contava apenas a população masculina. Portanto, para calcular a população total, um número igual de mulheres deve ser adicionado. Isso resulta em uma população de 252, com uma média de 6,6 pessoas por família. Em 1848, Quisporeti reaparece como parte do caza de Pertecreque. Naquela época, a população consistia em 100 pessoas vivendo em 20 famílias.[5]
No censo geral de 1935, registraram-se 338 habitantes.[6] Sob o nome Quisporute (Kisporut), segundo o censo geral de 1940, pertencia ao subdistrito central do distrito de Iussufeli, no vilaiete de Choruque, e sua população era de 450 pessoas (206 homens e 199 mulheres).[7] No censo de 1950, a população aumentou para 408.[8] No censo de 1960, foi registrada com o nome duplo de Avejele (Avcılı) e Quisperite, o que indica que em algum momento antes da contabilização a localidade mudou de nome. Nesse documento, constam 510 habitantes (230 homens e 280 mulheres).[9] No censo de 1965, ainda com a designação dupla, mencionam-se 523 residentes (215 homens e 318 mulheres), dos quais 225 eram alfabetizados.[10] No censo de 1980, indicando nova mudança de nome, ela foi registrada como Baquecheli e havia 512 habitantes.[11] No censo de 1990, havia 514 habitantes.[12]
Referências
- ↑ «Population Of Municipalities, Villages And Quarters». TÜIK. Consultado em 2 de agosto de 2023
- ↑ Xucišvili et al. 2017, p. 100.
- ↑ Hakobyan, Melik-Baxšyan & Barsełyan 1988–2001, p. 662.
- ↑ a b c d Derimel 2019.
- ↑ a b Artvinli 2013, p. 315.
- ↑ Governo da Turquia 1937, p. 234.
- ↑ Governo da Turquia 1946, p. 270.
- ↑ Governo da Turquia 1950, p. 408.
- ↑ Governo da Turquia 1963, p. 75.
- ↑ Governo da Turquia 1965, p. 89.
- ↑ Governo da Turquia 1981, p. 6.
- ↑ Governo da Turquia 1990, p. 7.
Bibliografia
- Artvinli, Taner (2013). Yusufeli Külliyâtı. 1. Istambul: Yusufeli Belediyesi Yayınları. ISBN 978-605-86248-1-8
- Derimel, Muammer (2019). República da Turquia, Governo do Distrito de Iussufeli (T.C. Yusufeli Kaymakamlıǧı), ed. «İlçemiz Tarihçesi». Consultado em 9 de novembro de 2025. Cópia arquivada em 26 de abril de 2023
- Genel Nüfus Sayımı 20 ilk Teşrin 1935 [Recensement Général de la Population au 20 Octobre 1935] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 1937
- 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı: Vilâyetler, kazalar, nahiyeler ve köyler İtibarile nüfus ve yüzey ölçü [Recensement Général de la Population au 20 Octobre 1940: Population et superficie pat provinces, districts, communes et villages] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 1946
- 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı [Recensement Général de la Population du 21 Octobre 1945] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 1950
- 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibariyle nüfus [Census of Population 23 October 1960: Population by Provinces, Districts, Sub. Districts and Villages] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 1963
- Genel Nüfus Sayımı: İDARİ BÖLÜNÜŞ [İl, İlce, Bucak ve Köy (Muhtarlık) Nüfusları] [Census of Population by Administrative Division: [Province, District, Sub-district, and Village (Muhtarlık) Population]] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 24 de outubro de 1965
- Genel Nüfus Sayımı: İDARÎ BÖLÜNÜŞ 12.10.1980 [Census of Population by Administrative Division] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 1981
- Genel Nüfus Sayımı: İDARİ BÖLÜNÜŞ [Census of Population by Administrative Division] (PDF). Ancara: Instituto de Estatística da Turquia. 24 de abril de 1991
- Hakobyan, Tadevos X.; Melik-Baxšyan, Stepan T.; Barsełyan, Hovhannes X. (1988–2001). «Բերդագրակ». Hayastani ev harakitsʻ šrjanneri tełanunneri baṛaran [Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան] [Dicionário de Toponímia da Armênia e Territórios Adjacentes]. 3. Erevã: Yerevan State University Publishing House
- Xucišvili, Teimuraz; Gozališvili, Bebur; Imedašvili, Ana; Koğuašvili, Šalva; Maisuraže, Davit; Cikarišvili, Levan (2017). T’ao-k’larjetis dzeglebis 2016 c’lis sak’vlevi eksp’ediciebis angarišebi [ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები] [Relatórios das expedições de pesquisa de 2016 aos monumentos de Tao-Clarjécia] (PDF). Tiblíssi: Universidade do Cáucaso. Consultado em 25 de outubro de 2025. Cópia arquivada (PDF) em 14 de dezembro de 2021
