De Orbe Novo
| Décadas do Novo Mundo | |
|---|---|
![]() | |
| Autor(es) | Pedro Mártir de Angleria |
| Idioma | Latim |
| Assunto | História oficial, narrativa histórica |
| Editora | Jacobo Cromberger, Arnao Guillén de Brocar, Adam Petri, Michaelis de Eguia |
De Orbe Novo ou Décadas do Novo Mundo (Latim: De orbe novo decades; Espanhol: Décadas del nuevo mundo), de Pedro Mártir de Angleria, é uma coleção de oito tratados narrativos que relatam a exploração, conquista e colonização espanhola inicial do Novo Mundo, exploração do Pacífico e miscelâneas relacionadas. Os primeiros quatro desses tratados foram publicados de forma desconjunta em três volumes em 1511, 1516 e 1521. Todos os oito tratados foram antologiados pela primeira vez, ou seja, publicados como a coleção completa Décadas do Novo Mundo, em 1530. Estando entre as primeiras histórias da Era dos Descobrimentos, as Décadas são de grande valor para a história da geografia e dos descobrimentos.
História
Em 1530, as oito Décadas foram publicadas juntas pela primeira vez em Alcalá. Edições posteriores de Décadas únicas ou de todas as Décadas apareceram em Basileia (1533), Colônia (1574), Paris (1587) e Madri (1892). Uma tradução alemã foi publicada em Basileia em 1582; uma francesa por Gaffarel em Recueil de voyages et de documents pour servir à l'histoire de la Geographie (Paris, 1907).[1]
As primeiras três décadas foram traduzidas para o inglês por Richard Eden e publicadas em 1555 (encontradas em The first three English books on America de Arber, Birmingham, 1885), iniciando assim o gênero da literatura de viagens de descobrimento em inglês, que estimulou a exploração inglesa do Novo Mundo. As traduções de Eden foram reimpressas com materiais suplementares em 1577 por Richard Willes sob o novo título The historie of travayle into the West and east Indies. Richard Hakluyt mandou traduzir as cinco décadas restantes para o inglês por Michael Lok e publicou-as em Londres em 1612.[1]
Conteúdo
As Décadas descrevem os primeiros contatos de europeus e povos nativos americanos derivados de narrativas das viagens de Cristóvão Colombo no Caribe, relatos da expedição mexicana de Hernán Cortés e outros recursos semelhantes. Elas consistiam em oito relatórios, dois dos quais Mártir havia enviado anteriormente como cartas descrevendo as viagens de Colombo, ao cardeal Ascanio Sforza em 1493 e 1494. Em 1501, Mártir, a pedido do cardeal de Aragão, adicionou oito capítulos sobre a viagem de Colombo e as façanhas de Martin Alonso Pinzón. Em 1511, ele acrescentou um suplemento dando conta dos eventos de 1501 a 1511. Até 1516, ele havia terminado outras duas Décadas:[2]
- A primeira foi dedicada às façanhas de Alonso de Ojeda, Diego de Nicuesa e Vasco Núñez de Balboa. Foi publicada pela primeira vez contra sua vontade em um resumo vêneto-italiano em Veneza em 1504, reimpresso em 1507 e publicado em uma tradução latina em 1508. O texto latino original foi publicado em 1511.[3]
- A segunda deu conta da descoberta do Oceano Pacífico por Balboa, da quarta viagem de Colombo e das expedições de Pedrarias Dávila.
- As três primeiras apareceram juntas em Alcalá de Henares em 1516 sob o título: De orbe novo decades cum Legatio Babylonica.
- O Enchiridion de nuper sub D. Carolo repertis insulis (Basileia, 1521) foi impresso como a quarta Década, descrevendo as viagens de Francisco Hernández de Córdoba, Juan de Grijalva e Hernán Cortés.
- A quinta Década (1523) tratou da conquista do Império Asteca e da circumnavegação do mundo por Fernão de Magalhães.
- A sexta Década (1524) deu conta das descobertas de Dávila na costa oeste da América.
- A sétima Década (1525) coletou descrições dos costumes dos nativos na atual Carolina do Sul, incluindo o "Depoimento de Francisco de Chicora", um nativo americano levado cativo lá; bem como os dos nativos na Flórida, Haiti, Cuba e Darién.
- A oitava Década (1525) contou a história da marcha de Cortés contra Olit.
| Conteúdo de Décadas do Novo Mundo[4] | |||||
| Década | Comprimento | Conteúdo | Escrito | Publicado | Colofão |
| Primeiro | 10 lib. 128 págs. | nas três primeiras viagens de Colombo | 14 de maio de 1493 - dezembro de 1510 | Abril de 1511 | Hispali: Jacobu[m] Corumberger alemanu[m] |
| no Novo Mundo | Sevilha, Coroa de Castela | ||||
| na colônia Hispaniola | |||||
| em outras viagens não Colombo | |||||
| Segundo | 10 lib. 86 págs. | sobre as viagens da América Central | 1514 | 9 de novembro de 1516 | Alcalá: contubernio Arnaldi Guillelmi |
| com a colonização de Darién | Alcalá, Coroa de Castela | ||||
| Terceiro | 10 lib. 127 págs. | na última viagem de Colombo | 1514–1516 | 9 de novembro de 1516 | Alcalá: contubernio Arnaldi Guillelmi |
| em Balboa viagens | Alcalá, Coroa de Castela | ||||
| em Pedrarias Dávila expedição | |||||
| em Hispaniola | |||||
| em Darién | |||||
| Quarto | 10 lib. 47 págs. | em Yucatán, expedições | 1520 | 1521 | Basileae: [Adam Petri] |
| na Mesoamérica | Basileia, Confederação Suíça | ||||
| , | |||||
| em Hispaniola, | |||||
| em Darién | |||||
| Quinto | 10 lib. 149 págs. | sobre a conquista de Cortés | 1521–1523 | Dezembro de 1530 | Compluti: Michaele[m] d[e] Eguia |
| em Tenochtitlan | Madrid, Coroa de Castela | ||||
| sobre a circunavegação de Magalhães | |||||
| Sexto | 10 lib. 27 págs. | sobre o sul da América Central | 1524 | Dezembro de 1530 | Compluti: Michaele[m] d[e] Eguia |
| na controvérsia das Ilhas Molucas | Madrid, Coroa de Castela | ||||
| Sétimo | 10 lib. 78 págs. | sobre Cortés, rivalidade | 1524 | Dezembro de 1530 | Compluti: Michaele[m] d[e] Eguia |
| com conquistadores, | Madrid, Coroa de Castela | ||||
| cosmografia | |||||
| , | |||||
| Hispaniola | |||||
| Oitavo | 10 lib. 85 págs. | na rivalidade de Cortés | 1524–1525 | Dezembro de 1530 | Compluti: Michaele[m] d[e] Eguia |
| na Mesoamérica | Madrid, Coroa de Castela | ||||
| em outras viagens | |||||
| nas Ilhas Molucas | |||||
Edições
- P. Martyris ab Angleria Mediolonensi. Opera: Legatio babylonica; Occeanea decas; Poemata. Impressum Hispali (Sevilha): per Jacobu(m) Corumberger alemanu(m), 1511 (Inclui apenas a primeira Década).
- Petri Martyris. De orbe novo Decades. In illustri oppido Carpetanae p(ro)vinciae Co(m)pluto quod vulgariter dicitur Alcala: in contubernio Arnaldi Guillelmi, 1516 (Inclui apenas as três primeiras Décadas).
- Petri Martyris ab Angleria Mediolanensis protonotarij Cęsaris senatoris. De orbe novo decades. Compluti: apud Michaele(m) de Eguia, 1530 (Primeira edição completa).
- Petri Martyris ab Angleria Mediolanen. De rebus oceanicis & Orbe nouo decades tres Apud Ioannem Bebelium (Basileae), 1533.
- Pedro Mártir de Angleria. The Decades of the Newe Worlde or West India, conteynyng the nauigations and conquestes of the Spanyardes with the particular description of the moste ryche and large landes and Ilandes lately founde in the west Ocean perteynyng to the inheritaunce of the kinges of Spayne […]. Wrytten in the Latine tounge[sic] and translated into Englysche by Rycharde Eden. Londini (Londres): in ædibus Guilhelmi Powell, 1555.
- Pedro Mártir de Angleria, De orbe novo, translated from the Latin with notes and introduction by Francis Augustus MacNutt (2 vol.), Putnam (Nova Iorque), 1912.
- Pedro Mártir de Angleria, Decadas del nuevo mundo, 1944.
- Petrus Martyr de Anghieria, Opera: Legatio Babylonica, De Orbe novo decades octo, Opus Epistolarum, Graz: Akademische Druck- U. Verlagsanstalt, 1966 ISBN 3-201-00250-X
Tabela
| Título | Conteúdo | Colaborador | Colofão | Data e Local | Idioma | Nota |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Libretto de tutta la nauigatione de Re de Spagna, de le Isole et terreni nouamente trouati | parcial 1ª déc. | Angelo Trevisan, Albertino Vercellese | Venesia: Albertino da Lisona vercellese | 10 de abril de 1504
Veneza, República de Veneza |
Italiano | Plagiado em 1501 a partir de uma cópia rascunho latina incompleta. |
| Paesi nouamente retrouati et Nouo Mondo da Alberico Vesputio Florentino intitulato | parcial 1ª déc. | Francanzano da Montalboddo | Vicentia: impensa de Mgro Henrico Vicentino | 3 de novembro de 1507
Vicenza, República de Veneza |
Italiano | Primeira reimpressão da edição plagiada de 1504. |
| Itinerariu[m] Portugalle[n]siu[m] e Lusitania in India[m] [et] inde in occidentem [et] demum ad aquilonem | parcial 1ª déc. | Archangelo Madrignani | [Mediolani: Giovanni Angelo Scinzenzeler] | 1 de junho de 1508
Milão, Ducado de Milão |
Latim | Primeira tradução latina da edição de 1507. |
| Neuwe umbekanthe landte und ein new weldte in kurtz verganger zeythe erfunden | parcial 1ª déc. | Jobst Ruchamer | Nüreinbergk: mich Georgen Stüchssen | 20 de setembro de 1508
Nuremberga, Cidade Imperial Livre de Nuremberga |
Alemão | Primeira tradução alemã da edição de 1507. |
| Paesi nouamente ritrouati & Nouo Mo[n]do da Alberico Vesputio Florentino intitulato | parcial 1ª déc. | – | Milano: Jo. Jacobo et fratelli da Lignano | 17 de novembro de 1508
Milão, Ducado de Milão |
Italiano | Primeira reimpressão da edição de 1507. |
| Nye vnbekande Lande Unde eine nye Werldt in korter vorgangener Tyd gefunden | parcial 1ª déc. | Henning Ghetelen, Jobst Ruchamer | Nüreinberch: my Jürgen Stüchssen | 18 de novembro de 1508
Nuremberga, Cidade Imperial Livre de Nuremberga |
Alemão | Segunda tradução alemã da edição de 1507. |
| S’ensuyt le Nouveau monde et navigations faictes par Émeric de Vespuci, Florentin, des pays et isles nouvellement trouvez, auparavant à nous incongneuz, tant en l’Éthiope que Arrabie, Calichut et aultres plusier régions estranges | parcial 1ª déc. | Mathurin du Redouer | Paris: de P. Le Noir | 1510
Paris, Reino da França |
Francês | Primeira tradução francesa da edição de 1507. |
| P[etrus] Martyris angli mediolanensis opera Legatio babylonica Oceani decas Poemata Epigrammata | 1ª déc. | – | Hispali: Jacobu[m] Corumberger alemanu[m] | abril de 1511
Sevilha, Coroa de Castela |
Latim | Primeira edição a conter a primeira década completa. |
| Paesi nouame[n]te ritrouati [et] Nouo Mondo da Alberico Vesputio Florentino intitulato | parcial 1ª déc. | – | Milano: Io. Iacobo & Fratelli da Lignano | 1512
Milão, Ducado de Milão |
Italiano | Segunda reimpressão da edição de 1507. |
| S’ensuyt le Nouveau Monde & navigations: faictes par Emeric de Vespuce, Florentin, des pays & isles nouvellement trouvez, auparavant a nous incongneuz tant en lethiope que Arrabie, Calichut et aultres plusier régions estranges | parcial 1ª déc. | – | Paris: veuve de Jean I Trepperel et Jean Jehannot | 1515
Paris, Reino da França |
Francês | Segunda tradução francesa da edição de 1507. |
| Anglerius Petrus Martyr De Orbe Novo Decades | 1ª–3ª déc. | – | Alcala: contubernio Arnaldi Guillelmi | 9 de novembro de 1516
Alcalá, Coroa de Castela |
Latim | Primeira edição a conter a segunda e terceira décadas. |
| De nvper svb D. Carolo repertis insulis, simulq[ue] incolarum moribus, r. Petri Martyris Enchiridion, dominae Margaritae, divi Max. caes. filiae dicatum | 4ª déc. | – | Basileae: [Adam Petri] | 1521
Basileia, Confederação Suíça |
Latim | Primeira edição a conter a quarta década. |
| De orbe nouo Petri Martyris ab Angleria Mediolanensis Protonotarij Cesaris senatoris decades | todas as déc. | – | Compluti: Michaele[m] d[e] Eguia | dezembro de 1530
Madri, Coroa de Castela |
Latim | Primeira edição a conter todas as oito décadas. |
| The Decades of the Newe Worlde or West India | 1ª–3ª déc. | Richard Eden | Londini: Guilhelmi Powell | 1555
Londres, Reino da Inglaterra |
Inglês | Primeira edição inglesa a conter as três primeiras décadas. |
| De nouo orbe, or the historie of the west Indies | todas as déc. | Michael Lok, Richard Eden | London: [by Thomas Dawson] for Thomas Adams | 1612
Londres, Reino da Inglaterra |
Inglês | Primeira edição inglesa completa. |
| Fuentes históricas sobre Colón y América | todas as déc. | Joaquín Torres Asensio | Madrid: San Francisco de Sales | 1892
Madri, Reino da Espanha |
Espanhol | Primeira edição espanhola completa. |
| Décadas del nuevo mundo | todas as déc. | Agustín Millares Carlo, Edmundo O'Gorman, Joseph H. Sinclair | México: José Porrúa e Hijos | 1964–1965
Cidade do México, México |
Espanhol | Primeira edição mexicana completa. |
Ver também
- Mapa de Pedro Mártir, da edição de 1511 das Décadas
Referências
- ↑ a b Parks 1928, pp. 21, 23.
- ↑ Petri Martyris ab Angleria Mediolanensis protonotarij Cęsaris senatoris. De orbe novo decades. Compluti: apud Michaele(m) de Eguia, 1530 (Primeira edição completa).
- ↑ Gerbi & Moyle 2010, p. 53, n. 10.
- ↑ León Cázares, 2012, pp. 182–195; Cro 2003 pp. 15-16, 22, 37, 45-46, 50-58, 62
- ↑ León Cázares 2012 pp. 182–195; Cro 2008 paras. 1, 3, incl. link do para. 3; Reed 1965 sec. 6 intitulada "Petro Martire d'Anghiera."
Fontes
- Cro, Stelio. "La Princeps y la cuestión del plagio del De Orbe Novo." In Cuadernos para investigación de la literatura hispánica (Journal), vol. 28, pp. 15-240. Madrid: Fundación Universitaria Española, 2003.
- Cro, Stelio. "Joan Apple and the Naming of America." In I found it at the JCB (Blog). Providence: John Carter Brown Library, 2008.
- Gerbi, Antonello, and Jeremy Moyle. Nature in the New World: From Christopher Columbus to Gonzalo Fernandez de Oviedo. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2010.
- León Cázares, María del Carmen. "Pedro Mártir de Anglería." In Rosa Camelo and Patricia Escandón, eds. Historiografía mexicana: la creación de una imagen propria: la tradición española: historiografía civil, vol. 2, pt. 1, pp. 164-196. Mexico City: Universidad Nacional Autónoma de México, 2012.
- Parks, George Bruner. Richard Hakluyt and the English Voyages. New York: American Geographical Society, 1928.
- Reed, Richard B. "Discovery: An Exhibition of Boks Relating to the Age of Geographical Dixcovery and Exploration Prepared for the Fifth Annual Meeting of the Society for the History of Discoveries." In Lilly Library Publications Online (Blog). Bloomington: Lilly Library, Indiana University, 1965.
- Wagner, Henry. "Peter Martyr and His Works." In Proceedings of the American Antiquarian Society (Journal), vol. 56, iss. 2, pp. 239-288. Worcester: American Antiquarian Society, 1947.
